Vraag je je ook af waar Sinterklaas nu echt woont zodra pakjesavond voorbij is en de stoomboot weer vertrekt richting het zuiden? Je bent niet de enige. Ik hoor deze vraag elk jaar van kinderen én volwassenen. In dit artikel neem ik je mee door de herkomst van het verhaal, de band met Spanje en de meest genoemde woonplaatsen. Je leest wat historisch klopt, wat folkloristisch is gegroeid en welke plekken in Spanje vaak genoemd worden als de thuishaven van de Goedheiligman. Zo kun jij straks een helder en geruststellend antwoord geven.
De vraag lijkt simpel, maar draait in feite om twee lagen. Enerzijds gaat het om de historische figuur van Nicolaas van Myra en de plaatsen die met zijn relieken en verering verbonden zijn. Anderzijds gaat het om het folkloristische personage Sinterklaas dat jaarlijks per stoomboot aankomt, pakjesavond viert en daarna terugkeert naar Spanje. Dit artikel focust vooral op die tweede laag, want daar komt de nieuwsgierigheid vandaan in de weken voor en na 5 december.
Historisch gezien is Sinterklaas geïnspireerd op Nicolaas, een bisschop uit de oudheid die in Lycië leefde, in het huidige Turkije. Zijn relieken kwamen in de middeleeuwen in Bari terecht, een havenstad in Zuid Italië. Vanuit Bari groeide de verering van Sint Nicolaas door heel West Europa. Havensteden omarmden hem als beschermer van zeevaarders en handelaars. Zo ontstond de vroege band met scheepvaart, reizen en het brengen van gaven.
De koppeling met Spanje is in de Lage Landen versterkt door negentiende eeuwse prenten en liedjes waarin Sinterklaas per stoomboot arriveert en lekkernijen uit Spanje meeneemt. Spanje stond bekend om citrusvruchten, specerijen en suikergoed die via handel binnenkwamen. Voeg daar het aantrekkelijke zuidelijke klimaat aan toe en je hebt een logische, warme thuisbasis voor de wintermaanden. Zo is het beeld ontstaan dat Sinterklaas in Spanje woont wanneer hij niet in Nederland of België op bezoek is.
Madrid is vaak het eerste antwoord omdat het de hoofdstad is en in veel verhalen als referentie terugkomt. Toch is Madrid in de zomer zeer heet en in de winter best fris. Voor een oudere heer met een druk schema lijkt een kustplaats of een regio met milde winters praktischer. Bovendien houden veel tradities rondom San Nicolás in Spanje verband met andere steden. Madrid is dus niet het meest waarschijnlijke vaste adres, al kan de Sint er prima zaken doen of vergaderen met pieten wanneer het nodig is.
Valencia is een aantrekkelijke kandidaat. De stad heeft een schitterende San Nicolás kerk die in de volksmond wel de Sixtijnse kapel van Valencia wordt genoemd. Het zachte mediterrane klimaat, de nabijheid van de zee en de sterke traditie van religieuze en folkloristische feesten maken het een logische plek om een winterresidentie te hebben. In de binnenstad bestaan verhalen over een huis waar de Sint zou verblijven, wat het mysterie alleen maar voedt.
Ook Alicante komt vaak terug. Op en rond 6 december wordt San Nicolás er uitgebreid gevierd. De stad is levendig, heeft een grote boulevard en tegelijkertijd rustige wijken waar je ongestoord kunt wonen. Als de Sint even gas terug wil nemen na pakjesavond, biedt het ritme van Alicante met gezellige pleinen en kerken precies de balans tussen reuring en rust.
Op Gran Canaria is La Aldea de San Nicolás een plaats waar de naam van de heilige niet te missen is. Het klimaat is stabiel en zacht. Een plek met dezelfde naam als de heilige, omringd door bergen en zee, klinkt als een ideale uitvalsbasis. In het dorp staan historische huizen waar je je het leven in vroegere tijden goed kunt voorstellen. Als de Sint wil overwinteren in aangename temperaturen, heeft dit eiland duidelijke pluspunten.
In Andalusië, iets noordelijk van de stad Sevilla, ligt San Nicolás del Puerto. Het is klein, rustig en omgeven door natuur. Je vindt er watervallen, korte wandelroutes en veel zonuren. Een plaats waar je je eenvoudig kan terugtrekken en toch dicht bij een grote stad bent voor een culinaire avond of een noodzakelijke afspraak. Voor iemand met een jaarplanning die rust en structuur vraagt, is dit een prettige combinatie.
In de regio Castilla y León ligt een dorp aan de Camino de Santiago met de naam San Nicolás del Real Camino. Het leven is er kleinschalig en traag. Als de Sint de voorkeur geeft aan stilte en het ritme van pelgrims, is dit een charmeplek. De ligging op het vlakke land en de heldere sterrennachten maken het een fijne plek om plannen te smeden voor het volgende seizoen.
In Galicië staat in Portomarín een versterkte kerk gewijd aan San Nicolás. Het bouwwerk voelt bijna als een burcht. Als je er binnen loopt, krijg je direct het gevoel van een veilige basis waar je heel wat stormen kunt doorstaan. Het is niet moeilijk om hier het hoofdkantoor van de Sint te verbeelden, al is het eerder een symbolische dan een letterlijke woonplaats.
Granada is een van de mooiste steden van Spanje, met zicht op de Sierra Nevada en nabij de kust van de Costa Tropical. De Mirador de San Nicolás biedt een iconisch uitzicht op het Alhambra. Wie daar weleens in de avondzon heeft gestaan, begrijpt waarom deze plek tot de verbeelding spreekt. Voor een liefhebber van mooie vergezichten en afwisseling tussen bergen en zee is het een verleidelijke residentie.
Voor wie maximale discretie zoekt is er voor de kust van Vizcaya een klein eilandje dat San Nicolás wordt genoemd. Je bereikt het bij laagwater over een stenen pad. Een plek met een eigen ritme en een vleugje avontuur. Niet heel praktisch voor grote logistiek, wel perfect als geheime retraite waar je incognito kunt lezen, schrijven en plannen.
Na de intensieve weken in Nederland en België is herstel belangrijk. Een milde winter helpt om fit te blijven. Spanje heeft veel regio’s waar je in de winter comfortabel buiten kunt zijn, met voldoende zonlicht en frisse lucht. Voor een oudere man die dagelijks onder de mensen is, is dat geen detail.
Historisch kwamen citrus, amandelen en specerijen via Iberische havens Europa binnen. Het idee dat de Sint lekkers uit Spanje meebrengt, sluit aan bij die handelsroutes. De stoomboot is een romantisch beeld, maar het verwijst wel naar een zeeweg die eeuwenlang vanzelfsprekend was. Vanuit Spaanse havens is een zeereis naar de Lage Landen logisch, zeker in verhalen en liedjes die kinderen op school zingen.
De moderne Sinterklaastraditie is een levend geheel. Liedjes, prenten en televisie hebben door de jaren heen meegevormd waar hij vandaan komt, hoe hij reist en waar hij verblijft. Spanje werd zo niet alleen een decor, maar een vaste rolspeler in het verhaal. Dat maakt het antwoord op de woonvraag herkenbaar en eenvoudig door te vertellen aan kinderen.
In de weken voor pakjesavond logeert Sinterklaas traditioneel in een kasteel of een groot huis. In verschillende steden zijn Sinterklaashuizen waar je kamers, werkkamers van pieten en het grote boek kunt zien. Dat is niet één vaste plek, maar wisselt per jaar en per regio. Het past bij het idee dat de Sint overal welkom is en dicht bij de kinderen wil zijn. Sommige kastelen openen een paar weken hun deuren en bieden rondleidingen met een verhaallijn waarin kinderen zelf opdrachten doen en stempels verzamelen.
Een goed antwoord aan kinderen houdt het magische intact en geeft tegelijk houvast. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat Sinterklaas in Spanje woont, vaak aan zee waar het in de winter lekker is, en dat hij tijdens zijn bezoek aan Nederland in een kasteel logeert zodat hij dicht bij iedereen is. Als je in een stad woont met een officieel Sinterklaashuis, noem dan die locatie als voorbeeld. Zo sluit je aan op wat ze kunnen meemaken.
Het is niet nodig om de woonplaats tot één stadsadres te vernauwen. Het verhaal is door traditie gevormd en laat ruimte voor meerdere plekken met een duidelijke San Nicolás band. Het belangrijkste feit is dat de oorsprong teruggaat naar een historische bisschop, dat de Europese verering via havensteden groeide en dat Spanje in liedjes en prenten de vaste thuisbasis werd. Of dat Madrid, Valencia, Alicante of een klein dorp is, blijft bewust een goed bewaard geheim binnen het verhaal.
Ik heb verschillende San Nicolás plekken in Spanje bezocht, waaronder de Mirador de San Nicolás in Granada en de kerk in Valencia. Wat mij opviel is hoe vanzelfsprekend de figuur van de heilige daar in het stadsbeeld aanwezig is. Als je met kinderen op zo’n plek staat, merk je hoe soepel de vertelling loopt. Je wijst, je vertelt, en ze zien meteen voor zich waar de stoomboot zou kunnen aanleggen en waar het grote boek op een bureau kan liggen. Dat werkt beter dan een exact adres.
Mensen zijn van nature nieuwsgierig naar woonplaatsen van bekende figuren. Net zoals je graag leest over waar bekende Nederlanders wonen, bijvoorbeeld het actuele onderkomen van de koning of de mediabaas, helpt het om de woonvraag van Sinterklaas in diezelfde speelse categorie te plaatsen. Wie hierop aanslaat vindt het misschien ook leuk om eens te lezen over de vraag waar woont Willem Alexander of om te neuzen in het woonnieuws over waar woont John de Mol. Zo blijft de fun van het zoeken naar het verhaal behouden.
Als je de meest genoemde plekken langsloopt ontstaat een patroon. Kuststeden met een zachte winter, historische plaatsen met een San Nicolás traditie en rustige dorpen waar je je eenvoudig kunt terugtrekken, keren steeds terug. Valencia met zijn rijke kerkinterieur, Alicante met de plaatselijke feesten, de Canarische Eilanden voor een stabiel klimaat, Andalusië voor zonzekerheid, Galicië voor het burchtgevoel en Baskenland voor discretie. Elk van die plekken levert een geloofwaardig stukje van de puzzel, zonder dat het mysterie verdwijnt.
Zoek je een korte versie voor aan tafel of in de klas, dan kun je dit zeggen. Sinterklaas woont in Spanje, meestal aan zee waar het in de winter aangenaam is. In Nederland logeert hij in een kasteel of Sinterklaashuis, zodat hij dicht bij iedereen is. Welke stad precies in Spanje blijft zijn geheim. En precies dat geheim maakt het elk jaar weer spannend wanneer de stoomboot aan de horizon verschijnt.
Een verhaal leeft door wat je wel en niet vertelt. De kracht van Sinterklaas zit in rituelen die je herkent en in raadsels die je met elkaar invult. Een te precies adres haalt de fantasie weg. Een herkenbare richting zoals Spanje, met mooie voorbeelden van steden en dorpen, geeft net genoeg houvast. Zo kan elk gezin een eigen draai geven aan het verhaal en toch dezelfde traditie delen. Dat maakt het feest tijdloos.
De kortste weg naar een goed antwoord is eenvoudig. Sinterklaas woont in Spanje en kiest daar een plek met milde winters en een vertrouwde San Nicolás traditie. Tijdens zijn verblijf in Nederland logeert hij in een kasteel of Sinterklaashuis. Madrid, Valencia, Alicante, Gran Canaria, Andalusië, Galicië en Baskenland worden vaak genoemd, maar het exacte adres blijft een vriendelijk geheim. Precies dat houdt de magie springlevend.
Madrid wordt vaak genoemd omdat het de hoofdstad is en in verhalen voorkomt. Toch zijn kuststeden of mildere regio’s logischer als vaste verblijfplaats. Denk aan Valencia, Alicante of zelfs de Canarische Eilanden. Het verhaal laat bewust ruimte, zodat de magie blijft. Antwoord gerust dat hij in Spanje woont en regelmatig aan zee te vinden is.
De band met Spanje ontstond door handel, liedjes en prenten waarin de Sint lekkernijen uit het zuiden meebrengt en per stoomboot reist. Spanje had citrus, amandelen en specerijen en past bij het idee van overwinteren in een zacht klimaat. Het is dus een traditioneel en praktisch antwoord dat goed aansluit bij de folklore.
Hij logeert traditioneel in een kasteel of een Sinterklaashuis. Dat is geen vast adres en wisselt per jaar en per stad. Zo kan hij dicht bij de kinderen zijn, ontvangsten doen en voorbereidingen treffen voor pakjesavond. In veel steden kun je zo’n huis bezoeken en een kijkje nemen in de werkkamers van de pieten.
Ja, verschillende kastelen en monumentale huizen openen tijdelijk als Sinterklaashuis. Ze worden ingericht met het grote boek, pakjeskamers en werkplekken van pieten. Het is een belevenis om te bezoeken en maakt het verhaal tastbaar. Het is geen permanent woonadres, maar een logeerplek tijdens de november en decemberperiode.
Officieel blijft het adres geheim. In verhalen heeft hij een thuisbasis in Spanje en soms een extra verblijf voor rust en overleg. Plekken als Valencia, Alicante, Andalusië en de Canarische Eilanden worden vaak genoemd. Je kunt dus zeggen dat hij in Spanje woont en meerdere favoriete plekken heeft, passend bij zijn drukke agenda.